Waarom worden we verliefd?

10 minuten leestijd

Waarom worden we verliefd?

Gezondheid

Je leest nu

Waarom worden we verliefd?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 106
  • 54694

Vlinders in de buik, minder eetlust, veel energie en alleen maar kunnen denken aan die ene persoon: verliefdheid. Door de eeuwen heen hebben filosofen en wetenschappers theorieën ontwikkeld bij de vraag waarom we tot over onze oren verliefd kunnen worden op iemand. Wat hebben zij allemaal bedacht? Wat gebeurt er in het brein van iemand die verliefd is? En bestaat eeuwige verliefdheid?

Samengesteld door Saskia Wayenberg

Hoe werd er vroeger gedacht over verliefdheid?

Rondvliegende mollige cupidootjes die hun liefdespijlen schieten op nietsvermoedende mensen die vervolgens als een blok voor elkaar vallen, we kennen het beeld allemaal wel. Cupido is de Romeinse tegenhanger van Eros, de Griekse god van de liefde, die bij de Grieken staat voor begeerte en seksuele hartstocht. Klinkt goed, maar tegelijkertijd zien de Grieken in Eros ook een vurige en kwaadaardige vorm van liefde. Deze liefde kan je overmeesteren totdat je er totaal van in de ban raakt. Je verliest je zelfbeheersing en dat baart de Grieken zorgen.

Waarom zijn er veel vrouwen die vaak vallen voor de zogenaamde 'foute man'? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl!

Deel alinea

In 385 voor Christus schrijft de Griekse filosoof Plato een dialoog over het symposium (feestmaal) dat heeft plaatsgevonden in het huis van de schrijver Agathon. Het symposium gaat over de oorsprong, aard en het doel van de liefde. In de dialoog van Plato worden een aantal toespraken van de aanwezige mannen gepresenteerd. Zij delen tijdens het feestmaal hun eigen opvattingen over liefde en verliefdheid.

De Griekse filosoof en schrijver Plato.

Phaedrus trapt het symposium af en zegt dat Liefde één van de oudste goden is (Eros). Pausanias is na hem aan het woord en vertelt dat liefde onder te verdelen is in twee categorieën: Gewone Liefde (geestloos begeren) en Hemelse liefde (de liefde die altijd plaatsvindt tussen een man en een jongen). In het geval van Hemelse Liefde verleent de jongen seksuele diensten aan de oudere man in ruil voor educatie en opvoeding.

Na Pausanias stelt Eryximachus dat goede liefde niet alleen voorkomt bij een relatie met twee mensen maar dat echte liefde ook gevonden kan worden in andere dingen, zoals bijvoorbeeld muziek. Aristophanes, een Griekse dichter en schrijver van komedies, vervolgt dit symposium met een wel heel opmerkelijke mythe over de eerste verschijningsvorm van de mens. Deze was totaal anders dan nu. Er waren volgens hem drie ‘soorten’ menselijk geslacht. Een man-man, een vrouw-vrouw, en een vrouw-man (of: man-vrouw). Volgens Aristophanes hadden deze wezens vier handen, vier benen en twee gezichten die identiek aan elkaar waren en op een ronde nek stonden. Op alle twee de gezichten was een schedel geplaatst en de gezichten keken bovendien allebei een andere kant uit. 

© Dr Tom Stockmann

Deze schepselen kon zich voortbewegen door acrobatische bewegingen: met gestrekte benen gingen ze in cirkelvormige bewegingen rond, als een soort radslagen. Aristophanes vertelt dat volgens de Goden dit menselijk geslacht te machtig werd en zij besloten de viervoeters van elkaar te scheiden en zo ontstond de huidige mens. Een mens die sindsdien, volgens Aristophanes, hopeloos op zoek is naar zijn of haar wederhelft om zich weer ‘één’ te kunnen voelen.

Vervolgens is het de beurt aan Agathon om zijn verhaalt te vertellen tijdens het Symposium. Hij stelt dat de woorden ‘jong, mooi, gevoelig en wijs’ de Liefde het beste omschrijven. Socrates is het niet met hem eens en vertelt een verhaal dat gaat over een oude wijze vrouw genaamd Diotima van Mantinea. Zij beweert dat de liefde een geest is die mensen en goden met elkaar verbindt waarbij het verlangen naar schoonheid, wijsheid en onsterfelijkheid een grote rol speelt.

"Liefde is een verlangen naar wijsheid, schoonheid en onsterfelijkheid"

Diotima van Mantinea

Niet alleen de Grieken in de oudheid spreken over liefde en verliefdheid. Over de hele wereld zijn er door de eeuwen heen ontzettend veel filosofen, psychologen en wetenschappers die verschillende theorieën bedenken over de oorzaak en het doel van verliefdheid.

Wat is het geheim van een lang en gelukkig huwelijk? Hoe blijft het leuk? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl!

Wat zeggen wetenschappers over verliefdheid?

Op de vraag wat precies de vonk doet overslaan tussen twee mensen heeft de wetenschap nog geen concreet antwoord gevonden. Het lukt wetenschappers wel steeds meer grip te krijgen op deze magische gebeurtenis. Verliefdheid wordt door de wetenschap vaak gezien als een ‘middel’ dat door de natuur is ontwikkeld om twee mensen sneller bij elkaar te brengen en te laten hechten waarna ze zich kunnen voortplanten. Ook is bekend dat er chemische stoffen vrijkomen in ons lichaam wanneer we verliefd worden. Dit worden ook wel de vier geluksstofjes genoemd: de twee sekshormonen testosteronEen mannelijk geslachtshormoon dat nodig is voor de aanmaak van sperma en daarnaast zorgt voor mannelijke lichamelijke kenmerken en seksuele opwinding. en oestrogeenDe verzamelnaam van de vrouwelijke geslachtshormonen estriol, estradiol en estron. Estriol wordt aangemaakt tijdens de zwangerschap, estradiol zorgt dat het lichaam klaar is voor een eventuele bevruchting en estron zorgt voor de vrouwelijke lichamelijke kenmerken. en de twee neurotransmitters dopamineEen stofje dat wordt aangemaakt in de hersenen en een gevoel van beloning geeft wanneer het vrijkomt. en serotonineEen stofje dat wordt aangemaakt in de hersenen en het gedrag en de stemming reguleert. Daarnaast stuurt serotonine andere neurotransmitters zoals endorfine, noradrenaline en dopamine aan. . Maar draait verliefdheid dan alleen om stofjes in de hersenen?

Twee filosofen gaan met elkaar in gesprek over de liefde: wat betekenen de recente wetenschappelijke ontdekkingen over het brein voor onze visie op de liefde?

Deel alinea

De Amerikaanse hoogleraar psychologie Barbara Fredrickson stelt in haar boek Liefde 2.0 dat we op iedereen verliefd kunnen worden zolang er maar sprake is van een (micro)moment van verbondenheid (een gedeelde positieve emotie) tussen twee personen. Daarbij moeten de twee personen fysiek bij elkaar zijn om dit te kunnen ervaren. Dit moment kan zich overal en altijd voordoen: op het werk met een collega, of in de supermarkt met een wildvreemde. Daarnaast stelt ze dat twee personen dus geen verliefdheid kunnen ervaren wanneer zij niet bij elkaar zijn, het lichaam is dan in feite ‘liefdeloos’.

De Canadese Helen Fisher, biologische antropoloog, evolutionair psycholoog, sociobioloog en ook bekend als de liefdeswetenschapper van dit moment stelt dat liefde pure scheikunde is. De aantrekkingskracht tussen twee personen ontstaat door een cluster aan chemische processen (een chemische kettingreactie) die zich in de hersenen afspelen. Volgens Fisher ontstaan lust, verliefdheid en hechting in het brein, en wel in verschillende hersencentra. Zo hebben we een speciaal lustcentrum waarin lust wordt opgewekt zodat we op zoek gaan naar seks, het verliefdheidscentrum zorgt ervoor dat we onze aandacht richten op één partner en het hechtingscentrum zorgt ervoor dat we bij die partner willen blijven om ons voor te planten.

Wat gebeurt er in het brein van iemand die verliefd is?

Ieder brein bestaat uit twee hersenhelften die weer bestaan uit vier hersenkwabben. Wanneer verliefdheid optreedt heeft een hersengebied (de staartkern) dat onder de cortex (het midden van het brein) ligt, ineens meer zuurstof nodig. Deze staartkern is onderdeel van twee systemen in het brein: het beloningssysteem en het bewegingssysteem. Zij kunnen samen de ‘fijne’ dingen herkennen en daarbij bedenken wat er voor nodig is om die te krijgen. Tijdens de verliefdheid is ook het ventro-tegmentale gebied (VTG) actief, dit is een deel van het beloningssysteem. Vanuit dit deel van het beloningscentrum lopen veel axonen (een soort lange wortels) naar de staartkern. Aan het einde van de axonen begint het échte ‘verliefdheidsproces’.

Aan het einde van zo’n axon zit een lege ruimte: de synaps. En dit is de plek waar het allemaal plaatsvindt: ze zenden een signaal, eigenlijk een soort berichtje, naar de andere axonen en de staartkern in het brein. Dat berichtje kan bijvoorbeeld zijn: “Ik voel me heerlijk!” Daar reageert de staartkern op met als gevolg dat het beloningssysteem er meer van wil ontvangen en het bewegingssysteem in actie komt om te kijken wat er nodig is om er meer van te kunnen krijgen. Signaaltjes worden van synaps naar synaps naar synaps gestuurd. Dit is natuurlijk niet het meest romantische beeld, zo’n boodschappendienst in je hersenen, maar dit proces zorgt er mooi wel voor dat de vonken er vanaf spatten. 

Deel alinea

Audiofragment

Zeggenschap over partnerkeuze
NTR - Faros, 10 april 1999

De aantrekking tot iemand gaat onbewust en wordt geregeld door een chemische 'kettingreactie' in ons brein waarbij verschillende factoren een rol spelen. 

Audiofragment

Het serotoninegehalte in het brein
NTR - Faros, 10 april 1999

Het serotoninegehalte in het brein is laag wanneer een verliefd persoon niet bij zijn/haar geliefde in de buurt is. Soms zelfs net zo laag als bij iemand die aan een depressie lijdt. Is een verliefd persoon labiel? 

Ook spelen feromonen een rol. Deze zogeheten 'dragers van opwinding' zijn (geurloze) chemische bestanddelen die we als mens afscheiden met als doel de andere sekse aan te trekken, en daarmee de seksuele aantrekkingskracht te bevorderen. De aanmaak en afscheiding van deze feromonen gebeurt in de zweetklieren en vindt plaats vanaf de puberteit. De stof kan een positieve invloed hebben op de stemming van het andere geslacht.

Wat gebeurt er met het lichaam van iemand die verliefd is?

Een sneller kloppend hart, vlinders in de buik en liefde die blind kan maken.

Verliefde personen ervaren vaak dat hun hart sneller gaat kloppen en dat heeft alles te maken met de hypothalamus. De hypothalamus is een belangrijk regelcentrum in de hersenen dat het autonome zenuwstelsel aanstuurt en daarmee de ademhaling en spijsvertering regelt, maar ook zorgt voor de vernauwing en verwijding van bloedvaten. Tijdens de verliefdheid produceert de hypothalamus zeer veel fenylethylamine en noradrenaline, twee neurotransmitters die boodschappen overbrengen van het brein naar de rest van het lichaam. Zo geven ze onder andere aan het autonome zenuwstelsel door dat het hart sneller moet gaan kloppen.

Wat doet verliefdheid met je? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl!

Noradrenaline zorgt samen met het stofje dopamine nog voor iets anders. De twee amfetamines die worden aangemaakt tijdens de verliefdheid zorgen voor het gelukzalige gevoel van vlinders in de buik en andere symptomen van verliefdheid zoals minder eetlust en het hebben van veel energie.

Deel alinea

Drugsverslaafden hunkeren naar amfetamine waardoor dopamine wordt aangemaakt in de hersenen. Dit zorgt voor het gelukzalige gevoel. Ze kunnen er geen genoeg van krijgen en hebben steeds meer nodig om dezelfde ‘high’ te ervaren. 

De aanmaak van dopamine kan daarnaast ook zorgen voor zogeheten liefde-maakt-blind-situaties. Door de dopamine voelt iemand die verliefd is zich extreem gelukkig en ervaart constant een gevoel van euforie. Door deze focus op de geliefde, die soms irrationele en obsessieve vormen aanneemt, kan iemand blind worden voor de werkelijkheid.

De hartslag van een verliefd persoon kan oplopen tot wel 180 slagen per minuut. 

Bestaat eeuwige verliefdheid?

Jarenlang waren wetenschappers in de veronderstelling dat eeuwige verliefdheid niet bestond. Hormonen en neurotransmitters die worden aangemaakt en actief zijn tijdens de verliefdheid zouden ons lichaam uiteindelijk uitputten en daarom gaat verliefdheid vaak na een aantal maanden of jaren voorbij. Veel mensen geven daarbij aan dat deze verliefdheid niet geheel verdwijnt maar langzaam overgaat in 'houden van'.

Maar uit een Amerikaans onderzoek uit 2009 blijkt dat proefpersonen zelfs na een relatie van twintig jaar nog steeds alle symptomen van verliefdheid vertonen: in het brein is een zeer hoge activiteit te zien in het dopaminesysteem wanneer sommige proefpersonen naar een foto van hun geliefde kijken. Stellen die deze symptomen na een jarenlange relatie nog steeds hebben worden ook wel ‘zwanen’ genoemd, zij die altijd bij elkaar blijven. Maar wat is dan het geheim van zo’n zwanenliefde?

Verliefdheid die niet overgaat wordt ook wel zwanenliefde genoemd. Wat is daar voor nodig? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl!

Deel alinea

Wie wordt verliefd op wie?

Wat precies bepaalt op wie je wel of niet verliefd wordt, is nog onduidelijk. Uit onderzoeken die de afgelopen twintig jaar zijn uitgevoerd blijkt wel dat de meeste mensen uiteindelijk terechtkomen bij een partner met dezelfde sociale en etnische achtergrond. Daarnaast spelen een vergelijkbaar intelligentieniveau, aantrekkelijkheid en het delen van dezelfde normen en waarden een grote rol.

"Bijvoorbeeld een advocate die hartstikke gelukkig is met een bouwvakker." 

John Money, psycholoog en seksuoloog, stelt dat we in onze jeugd (als we een jaar of acht zijn) beginnen met het vormgeven van onze ideeën over een ideale partner. Dit gebeurt op die leeftijd nog onbewust, maar wanneer we op latere leeftijd verliefd worden gaat onze voorkeur vaak uit naar hetzelfde ‘type’ man of vrouw. Daarnaast blijkt dat we meer openstaan voor een nieuwe liefde wanneer we in een nieuwe fase van ons leven belanden, bijvoorbeeld bij het verhuizen naar een nieuwe stad of het krijgen van een nieuwe baan.


Deel alinea

Doet liefdesverdriet echt pijn?

Wanneer verliefdheid overgaat kan de relatie stranden. De geestelijke pijn die iemand voelt na het verbreken van een relatie wordt liefdesverdriet genoemd en kan écht pijn doen: bij liefdesverdriet worden dezelfde gebieden in de hersenen gestimuleerd als bij lichamelijke pijn, zoals de pijn die iemand voelt na een harde val.

Deel alinea

Hevig liefdesverdriet kan zelfs lijken op een posttraumatische stresstoornis (PTSS)Bij deze angststoornis komen bepaalde (traumatische) ervaringen uit het verleden steeds weer terug in dromen of gedachten. Het lukt niet om het trauma te verwerken en de patiënt voelt zich daarbij over het algemeen machteloos en hulpeloos. . Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam blijkt dat een kwart van de respondenten dezelfde klachten ondervindt als iemand met PTSS: woede-uitbarstingen, prikkelbaarheid, buikpijn, hoofdpijn en slaapproblemen. Liefdesverdriet kan weken, maanden of jaren duren.

In het kort

  • De Grieken in de oudheid ontwikkelden ieder hun eigen theorie over verliefdheid en liefde. In de dialoog 'Symposium' van Plato zijn alle opvattingen van deze Griekse filosofen uitgeschreven.

  • De wetenschap heeft nog geen concreet antwoord gevonden op de vraag wat precies de vonk doet overslaan tussen twee mensen. Wat er gebeurt in het brein en met het lichaam tijdens verliefdheid is wel bekend.

  • In het brein vindt tijdens de verliefdheid een 'chemische kettingreactie' plaats waarbij de vier 'geluksstofjes' testosteron, oestrogeen, dopamine en serotonine vrijkomen. Volgens Helen Fisher, biologische antropoloog en evolutionair psycholoog, is liefde pure scheikunde.

  • Een regelcentrum in de hersenen (de hypothalamus) zorgt, door veel fenylethylamine en noradrenaline aan te maken, ervoor dat het hart sneller gaat kloppen. Ook zorgen noradrenaline en dopamine voor minder eetlust, veel energie en vlinders in de buik.

  • Wetenschappers waren jarenlang in de veronderstelling dat eeuwige verliefdheid niet bestond. Toch kan het voorkomen en dit wordt ook wel 'zwanenliefde' genoemd.

Deel dit venster