Een klimaatakkoord, heeft dat zin?

8 minuten leestijd

Een klimaatakkoord, heeft dat zin?

Natuur

Je leest nu

Een klimaatakkoord, heeft dat zin?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 45
  • 13239
Bekijk de collectie Aardrijkskunde32 verhalen

In december 2015 wordt in Parijs het wereldwijde klimaatakkoord gesloten. Het wordt gezien als het meest baanbrekende akkoord op klimaatgebied. Toch zijn er ook barsten in de vreugde. Een van ’s werelds grootste vervuilers, de Verenigde Staten, stappen er na anderhalf jaar uit. En van de afspraken vragen milieuorganisaties zich af of ze wel genoeg zoden aan de dijk zetten. Heeft een klimaatakkoord zin?

Samengesteld door Janneke Juffermans

Wat is het doel van het akkoord van Parijs?

Er wordt gejuicht en geapplaudisseerd. Sommige mensen in de zaal pinken een traantje weg, anderen omhelzen elkaar. Secretaris-generaal Ban Ki-moon van de VN spreekt van een “historisch akkoord.” In december 2015 komen 174 landen tot een baanbrekend klimaatakkoord, dat uiteindelijk door 195 landen wordt ondertekend. Eindelijk is het rijke én arme landen gelukt om af te spreken gezamenlijk de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Het akkoord kent een groot draagvlak, niet alleen bij overheden, maar ook bij bedrijven en burgers. Het akkoord treedt bovendien, in vergelijking met eerdere klimaatakkoorden, ongewoon snel in werking: het zal effectief worden na ratificatie door 55 landen, die gezamenlijk meer dan 55 procent van de broeikasgassen uitstoten.  Al op 5 oktober 2016 wordt de drempel bereikt, zodat het akkoord op 4 november 2016 in werking treedt, vlak voor de klimaatconferentie van Marrakesh. De uitvoering van het akkoord begint vanaf 2020.

Op de klimaatconferentie in Parijs is een akkoord bereikt. "Er zijn in het leven weinig momenten om de wereld te veranderen. U heeft die kans nu."

Deel alinea

Doel van het akkoord is om de klimaatopwarming te beperken tot 1,5 à 2 graden Celsius ten opzichte van het niveau vóór de industriële revolutie. Rijkere landen zeggen bovendien toe dat ze vanaf 2020, als het klimaatakkoord van kracht wordt, jaarlijks 91 miljard euro in het klimaatfonds van de Verenigde Naties zullen storten. Dat is een flinke vooruitgang ten opzichte van vorige onderhandelingen die jarenlang vastliepen op de tegenstellingen tussen ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden. Rijkere landen wilden een akkoord over de vermindering van de CO2-uitstootCO2 is de formulenaam voor koolstofdioxide. Dit gas is van nature aanwezig in de atmosfeer, maar de concentratie neemt steeds verder toe. Het gevolg hiervan is de opwarming van de aarde. en ontwikkelingslanden wilden ondersteuning van de rijke landen bij de aanpak van de gevolgen van klimaatverandering. Landen die onvoldoende technologieën en kennis hebben om de draai te maken naar duurzame energiebronnen kunnen in dit nieuwe akkoord van het klimaatfonds gebruik maken. Een ander nieuw punt van dit akkoord ten opzichte van vorige akkoorden is dat landen zich committeren aan een zogeheten controleproces: elke vijf jaar moeten nationale overheden hun doelen voor het verlagen van de broeikasgassen communiceren. Bovendien moeten die doelen ambitieus geformuleerd zijn en elke vijf jaar in ambitie toenemen. Hier heeft de voormalige president Obama van de Verenigde Staten zich hard voor gemaakt.

Toen het klimaatakkoord van Parijs er eindelijk was, was dat niet alleen voor het milieu een doorbraak maar ook voor de verhoudingen tussen Noord en Zuid heel belangrijk. Het was het eerste akkoord waarbij er geen onderscheid meer werd gemaakt tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden en er werd een gezamenlijke aanpak gevonden, gebaseerd op solidariteit van de rijkere landen met ontwikkelingslanden. In de in september 2015 opgestelde duurzame ontwikkelingsdoelen, de opvolgers van de millenniumdoelen,De millenniumdoelen zijn in 2000 door 189 wereldleiders ondertekend met als overkoepelende doel om armoede de wereld uit te helpen. Ze zijn uitgesplitst in acht subdoelen. In 2015 liep de termijn af en hoewel de armoede niet verdwenen is, is het eerste doel – het aantal mensen dat in armoede leeft halveren – gehaald. Op bijna alle andere doelen is vooruitgang geboekt. Bij het aflopen van de millenniumdoelen zijn de duurzame ontwikkelingsdoelen opgesteld. werd de klimaat- en ontwikkelingsagenda sterk verbonden. Klimaatverandering wordt in die doelen niet alleen als een milieuprobleem gezien maar ook als een ontwikkelingsvraagstuk. 

Volgens de Verenigde Naties wordt het klimaatvluchtelingenprobleem de grootste uitdaging van de mensheid tot nu toe.

Waarom is het klimaatakkoord zo belangrijk?

Als de opwarming van de aarde in dit tempo doorgaat zijn de gevolgen niet te overzien, zeggen klimaatwetenschappers. En iedereen krijgt ermee te maken: in natte gebieden wordt het natter en in droge gebieden droger. De zeespiegel zal stijgen omdat gletsjers en ijskappen op Groenland en Antarctica smelten. Dat betekent meer overstromingen in rivierdelta’s aan de kust, terwijl andere gebieden door de warmte droger worden en er een watergebrek dreigt. Dat heeft weer honger en ondervoeding tot gevolg.

Atmosfeerwetenschapper Thomas Röckmann legt uit waar de grens van twee graden Celsius vandaan komt.

In het rapport van het VN-Klimaatpanel IPCC van 8 oktober 2018 waarschuwen waarschuwen vooraanstaande klimaatwetenschappers dat dringende en niet eerder vertoonde maatregelen nodig zijn om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius. Dit is een ambitieus streven: in het klimaatakkoord van Parijs wordt afgesproken om de stijging te beperken tot tussen de 1,5 en 2 graden Celsius te houden ten opzichte van het begin van de industriële revolutie. Toch is het volgens de klimaatwetenschappers zeker haalbaar met de nodige snelle actie. 

Als we de stijging van de opwarming weten te beperken dan kunnen we de gevolgen van klimaatverandering nog beheersen, denkt men. Dat kan alleen als de wereldwijde CO2-uitstoot rond 2050 veertig tot zeventig procent lager is dan in 2010. Dat gaat niet vanzelf, maar vraagt forse maatregelen. Daarvoor is samenwerking nodig en onderlinge afstemming. Ten slotte zijn landen in veel opzichten van elkaar afhankelijk. Voor niet-duurzame energiebronnen als olie en gas, maar ook voor allerlei andere exportproducten die niet duurzaam geproduceerd worden. Alleen als landen samenwerken kan er effectief een reductie bereikt worden.

Deel alinea

Wat ging er vooraf aan het klimaatakkoord?

Al in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw stellen klimatologen vast dat de aarde opwarmt, en niet veel later dat er een verband is tussen deze opwarming en de toename van CO2 in de lucht. Twintig jaar later, in 1992, komen bijna alle landen bijeen en verenigen zich in de eerste VN-klimaatconferentie UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change). In dit klimaatverdrag staat dat landen samen moeten werken om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen om daarmee de opwarming van de aarde tegen te gaan. Het verdrag wordt ondertekend door 195 landen en de Europese Unie als apart orgaan

Een reportage over de conferentie in Rio. “Armoede en milieuvervuiling gaan hand in hand.”

Drie jaar later al, in 1995, besluit men tijdens een klimaatconferentie in Berlijn dat een nieuw akkoord nodig is. Dit leidt uiteindelijk in 1997 tot het Kyoto-protocol. De Verenigde Staten weigeren dat te tekenen omdat ontwikkelingslanden niet aan boord zijn en ze daar in de toekomst veel vervuiling van verwachten. De Verenigde Staten zelf zijn overigens verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van alle uitstoot van broeikasgassen. In 2012, tijdens een nieuwe klimaatconferentie in Doha, wordt het Kyoto-protocol verlengd tot 2020. En daarna is dus het nieuwe verdrag van Parijs gekomen waarin ontwikkelingslanden wél zijn opgenomen.

Deel alinea

Wie lopen er voorop op het gebied van klimaat?

De Europese Unie ziet zichzelf als belangrijke frontrunner op het gebied van klimaat. Ze is een van de drijvende krachten die de Verenigde Naties willen laten onderhandelen over dit verdrag van Parijs. Met name de grote West-Europese landen willen vastleggen dat de uitstoot van CO2 in 2030 veertig procent lager moet liggen dan in 1992. Voor sommige Oost-Europese landen ligt dit punt gevoeliger.

Wat moet Nederland doen om de klimaatdoelen van Parijs te halen?

Ook Nederland moet flink aan de bak, want ons land loopt achter in vergelijking met andere Europese landen. In deze infographic is bijvoorbeeld te zien dat Nederland op het gebied van duurzame energie ver beneden het Europese gemiddelde zit en alleen Luxemburg en Malta achter zich laat. Landen als Zweden, Finland en Letland doen het vele malen beter. 

Na lang praten komt er in juli 2018 uiteindelijk een Klimaatakkoord tot stand waarin overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties zich op hoofdlijnen kunnen vinden. Er moet een snellere omslag komen van fossiele brandstoffen naar duurzame energie. Windparken zullen hierin het grootste aandeel moeten vormen. Ook moet Nederland in 2050 van het aardgas af zijn. Bedoeling is duizenden nieuwe woningen gasvrij op te leveren en oude huizen te isoleren en met duurzame energie te verwarmen. De industrie moet uitstoot tot nul verminderen door onder meer hergebruik van grondstoffen, gebruik warmtepompen en electrificatie. Meer elektrische auto's en terugdringen van uitstoot van methaangas in de landbouw staan ook in het akkoord.

Deel alinea

Waarom zijn de Verenigde Staten uit het klimaatakkoord gestapt?

De Amerikaanse president Trump heeft het al aangekondigd tijdens zijn campagne en hij houdt voet bij stuk: op 1 juni 2017 maakt hij tijdens een persconferentie bekend dat Amerika zich terugtrekt uit het klimaatakkoord omdat het akkoord “niet eerlijk is voor de Verenigde Staten en haar arbeiders.”

Amerika hoort nu thuis in het rijtje Syrië en Nicaragua, de enige landen ter wereld die weigeren zich aan afspraken te houden om klimaatopwarming tegen te gaan.

De visie van de Verenigde Staten over oneerlijkheid wordt door bijna geen enkel ander land gedeeld. Alleen Syrië en Nicaragua doen net als de Verenigde Staten niet mee aan het akkoord. Trump maakt ook meteen duidelijk dat de Verenigde Staten zich in de tussentijd niet aan de onder Obama gemaakte klimaatafspraken zullen houden, zoals de belofte dat de Verenigde Staten hun uitstoot in 2025 met 26 tot 28 procent zullen hebben teruggebracht in vergelijking met 2005. Ook zal er geen cent gaan naar het VN-klimaatfonds. Niet alleen in de rest van de wereld maar ook in de Verenigde Staten zelf wordt ontstemd op zijn besluit gereageerd. Veel Amerikaanse staten, met Californië aan kop, geven aan door te gaan met hun streven om de doelstellingen in het klimaatakkoord te halen.

Deel alinea
"Jouw voornaamste verantwoordelijkheid is om de bevolking te beschermen."

Arnold Schwarzenegger tegen Donald Trump

De terugtrekking van de Verenigde Staten uit het akkoord biedt kansen voor andere wereldspelers om een leidende rol te nemen. Zoals China. Was China nog onwelwillend bij eerdere klimaatakkoorden, zoals het verdrag van Kyoto, inmiddels heeft ze de gevolgen van vervuiling en klimaatverandering aan den lijve ondervonden.

In grote steden in China, zoals Beijing, is smog een groot probleem. Een Chinese documentaire over smog is in een dag al meer dan 200 miljoen keer bekeken.

Op weinig plekken is de lucht zo vervuild als in Beijing. Maar ook de Himalaya, het grootste zoetwaterreservoir ter wereld na de Noordpool en Antarctica, warmt in recordtempo op. En dat dreigt de volledige waterhuishouding in grote Chinese rivieren te ontregelen. Kuststeden als Shanghai, Tianjin en Guangzhou zijn ook kwetsbaar. China is daarom in rap tempo aan het verduurzamen en Beijing heeft er alle belang bij de wereld aan de klimaatovereenkomst van Parijs te houden.

Ook de al eerder genoemde Europese Unie ziet kansen. Volgens de Europese Commissie heeft de Europese Unie wereldwijd een voorsprong op het gebied van hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en de ontwikkeling van koolstofarme technologie (technologie waarbij weinig CO2 vrijkomt). Daarom wil ook zij een voortrekkersrol blijven spelen bij het terugdringen van de uitstoot van CO2.

Houden landen zich aan het klimaatakkoord?

Het is nu nog te vroeg om te zeggen of landen zich aan de afspraken houden. Wel is er kritiek op de afspraken in het akkoord zelf. Volgens de internationale milieuorganisatie Greenpeace gaan de plannen om de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad te houden, niet ver genoeg. Opgeteld komen alle individuele afspraken die landen hebben toegezegd alsnog op maar liefst 3 graden Celsius opwarming volgens de organisatie. Landen worden helaas niet verplicht om hun maatregelen aan te scherpen om toch lager uit te komen dan 3 graden Celsius. Bovendien, zo zegt Greenpeace, is er tot 2023 (het eerste evaluatiemoment) geen stok achter de deur om de vaart erin te houden. Milieudefensie vindt het teleurstellend dat er geen afspraken zijn gemaakt over de kosten van klimaatrampen. Arme landen blijven volgens de organisatie de kosten van klimaatverandering dragen. Ook is er kritiek op het feit dat in het akkoord afspraken ontbreken over de vervuilende luchtvaart- en scheepvaartsector.

"Het gemiddeld verbruik is 50.000 tot 70.000 liter brandstof per dag. En helaas varen ze niet op Euro Loodvrij."

Het controlemechanisme in het akkoord laat volgens sommigen ook nog te wensen over. Bijna alle landen die deelnemen aan het akkoord hebben een zogenaamde ‘nationaal bepaalde bijdrage’ (NDC) opgesteld. Dat zijn maatregelen die de landen zelf denken te kunnen realiseren. Deze NDC’s moeten volgens het klimaatakkoord regelmatig worden beoordeeld en indien nodig aangescherpt. Maar deze NDC’s vol staan met onduidelijkheden en zijn dus moeilijk toetsbaar. Zo hebben sommige landen alleen algemene beloftes gedaan, zoals de toezegging om een deel van de energie uit duurzame bronnen te halen. En veel ontwikkelingslanden stellen financiële en technologische steun als voorwaarde voor hun bijdrage.

Deel alinea

Heeft het klimaatakkoord toch zin?

Toch is het goed dat het klimaatakkoord er is. Alternatieve, duurzame energie wordt steeds goedkoper, dus het is voor landen steeds makkelijker zich er aan te houden. Politici ontdekken bovendien in toenemende mate de sociaaleconomische voordelen van de terugdringing van broeikasgassen. Ook steeds meer burgers en maatschappelijke en religieuze organisaties zijn overtuigd van de noodzaak tot verandering. Volgens wetenschappers is het momentum voor klimaatactie na de succesvolle klimaattop in Parijs daarom alleen maar groter geworden. Eind 2018 sluiten 200 landen op de VN klimaattop in Katowice een akkoord over de uitwerking van het Parijse akkoord.


Deel alinea

In het kort:

  • In december 2015 komen 174 landen tot een baanbrekend klimaatakkoord, dat uiteindelijk door 195 landen wordt ondertekend.

  • Doel van het akkoord is om de klimaatopwarming te beperken tot 1,5 à 2 graden Celsius ten opzichte van het niveau vóór de industriële revolutie. Als dat lukt dan kunnen we de gevolgen van klimaatverandering nog beheersen, denkt men. 

  • De Europese Unie ziet zichzelf als belangrijke voorloper op het gebied van klimaat. Nederland loopt in vergelijking met andere Europese landen achter. 

  • Een van ’s werelds grootste vervuilers, de Verenigde Staten, stapt na anderhalf jaar uit het verdrag. China is juist in een rap tempo aan het verduurzamen.

  • Er is ook kritiek op het akkoord: milieuorganisaties vinden de plannen om de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad te houden niet ver genoeg gaan. Bovendien zou het controlemechanisme te wensen overlaten. In 2018 vinden overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties in Nederland zich uiteindelijk op hoofdlijnen in een Klimaatakkoord.

Deel dit venster