Wat is het christendom?

10 minuten leestijd

© ANP

Wat is het christendom?

Geloof

Je leest nu

Wat is het christendom?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 54
  • 18937
Bekijk de collectie Vijf wereldreligies5 verhalen

Van feestdagen tot de manier waarop we onze doden begraven: de Nederlandse cultuur is gevormd door het christendom. In Nederland zwakt de populariteit van het geloof af, maar het christendom blijft met meer dan twee miljard aanhangers wereldwijd de grootste religie op aarde. Wat is de oorsprong van dit geloof en waarom loopt de kerk leeg?

Samengesteld door Eva Munnik

Dit venster maakt deel uit van een reeks over de vijf grootste religies: christendom, jodendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme.

De schepping van Adam, geschilderd door Michelangelo rond 1511.

Wie zijn God en Jezus?

Christenen geloven in dezelfde God als joden: één God die hemel en aarde geschapen heeft. Hij doet dat in zeven dagen. Vervolgens maakt hij het paradijs, de tuin van Eden.

Nonnen vertellen hoe God de mens schiep in Pauw: eerst Adam en dan Eva. De rest van het gesprek zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Door de zonde – ongehoorzaam zijn aan God – zijn de mensen van God gescheiden geraakt. Daar komt Jezus in beeld. God stuurt zijn eniggeboren zoon naar aarde om de band met de mens te herstellen. Jezus Christus staat centraal in het christendom en daarom ontleent de religie haar naam aan hem.

Jezus wordt geboren uit de maagd Maria. Zij is destijds verloofd met Jozef, een timmerman, maar haar kind is  verwektBij de verwekking van Jezus wordt vaak gezegd dat hij een ‘onbevlekte ontvangenis’ was. Maar dit is een groot misverstand. Jezus’ geboorte is weliswaar een ‘maagdelijke geboorte’ maar de onbevlekte ontvangenis slaat op de geboorte van zijn moeder Maria. Zij is wel op de normale manier verwekt, met seks dus, maar is zonder de erfzonde geboren. Aldus de Katholieke Kerk, want de Bijbel rept helemaal niet over een onbevlekte ontvangenis. Het is een katholiek dogma uit de negentiende eeuw.  door de Heilige Geest. De Heilige Geest is voor veel leken een lastig begrip. Christenen geloven in één God maar spreken wel van de drie-eenheid God, Jezus en de Heilige Geest. God is de Vader, Jezus de Zoon en de Heilige Geest is de Geest van God (zowel de Vader als de Zoon) op aarde en in mensen.

© ANP

Een kerststalletje met het kindje Jezus in de kribbe.

Als Maria hoogzwanger is, zijn Jozef en zij op reis. De Romeinse keizer wil een volkstelling en heeft iedereen bevolen om terug te keren naar zijn of haar geboorteplaats en zich te registreren. In Bethlehem slapen ze in een soort stal, omdat de herberg vol is. Daar wordt Jezus geboren.

Wat is Driekoningen eigenlijk?

Hoe was het leven van Jezus?

Jezus leeft tweeduizend jaar geleden in het gebied dat nu Israël is. In die tijd heet het Palestina en is het een Romeinse provincie. In Palestina wachten joden op een messiasJoden geloven dat met de komst van de Messias (letterlijk ‘gezalfde’) vrede en voor hun volk komt, volgens de Bijbel redt hij de mensheid van ziekte, lijden en de dood. De Messias is de verlosser waar het joodse volk op wacht. Christenen geloven dat Jezus die messias is. . Jezus van Nazaret is een charismatische profeet, hij trekt door het land en vertelt over het Koninkrijk van God. Terwijl de mensen destijds geloven dat Gods Koninkrijk op aarde nog moet komen, beweert Jezus dat het al begonnen is. Hij is een pionier dus, maar zo zijn er in die tijd meer rondtrekkende predikers.

Jezus heelt een blinde man.

Deel alinea

De Bijbel beschrijft hoe Jezus mensen geneest van ziekte, doden tot leven wekt, water in wijn verandert en broden tevoorschijn tovert voor duizenden hongerige mensen. Hij predikt vooral naastenliefde en vergevingsgezindheid. Jezus reist met twaalf leerlingen, zijn apostelen. De Romeinen, de machthebbers, vinden Jezus een onruststoker, maar vooral de joodse leiders trekken hem slecht vanwege zijn kritiek op hen. Jezus noemt hen huichelaars.

Jaarlijks wordt het evenement 'The Passion' gehouden, een muzikale opvoering over het leven van Jezus. De hele uitzending zien? Kijk op NPO.nl.


Copyright: EO

Uiteindelijk veroordelen de Romeinen Jezus, op aandringen van de joodse geestelijken, tot de dood door kruisiging. Jezus is dan ongeveer 33 jaar oud. Drie dagen na zijn dood is zijn graftombe opeens leeg. Christenen geloven dat Jezus na zijn kruisiging is verrezen uit de dood en nog meer wonderen heeft verricht. Zij noemen hem ‘de Christus’ wat verlosser en zoon van God betekent. Christenen geloven dat Jezus’ dood een offer is, God laat zijn eigen zoon een langzame en pijnlijke dood aan het kruis sterven om weer dichter tot de mensheid te komen. Jezus sterft voor de zonden van de mens.

Volgens de Bijbel wordt Jezus ter dood veroordeeld, maar staat hij later weer op.

Hoewel het niet onomstotelijk is bewezen, denken de meeste wetenschappers dat Jezus echt bestaan heeft. Dat baseren ze niet alleen op de evangeliën en andere teksten uit de Bijbel maar ook op niet-christelijke bronnen uit de oudheid. Zo wordt Jezus genoemd door Romeinse historici en Joodse geschiedschrijvers uit de eerste eeuwen van onze jaartelling.

"In het begin schiep God de hemel en de aarde."

Uit Genesis, het eerste boek van de Bijbel.

Wat gebeurde er na Jezus’ dood?

In de 150 jaar na Jezus’ dood wordt het leven van Jezus opgeschreven in de eerste vier boeken van het Nieuwe Testament, de evangeliën van  Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes. Men gaat ervan uit dat deze biografieën van Jezus redelijk betrouwbaar zijn. Het Nieuwe Testament bevat verder de Handelingen van de Apostelen, brieven van Paulus, Petrus, Jakobus en Johannes en het boek Openbaring. Samen met het Oude Testament vormt het Nieuwe Testament de Bijbel, het heilige boek van de christenen.

Priester Antoine Bodar heeft een flinke verzameling Bijbels in zijn bibliotheek. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Het eerste deel van de Bijbel, het Oude Testament, delen christenen met joden. Het boek Genesis, onderdeel van het Oude Testament, beschrijft onder meer de schepping van de aarde. Genesis en andere delen van het Oude Testament gaan over de geschiedenis van het joodse volk.

Deel alinea

Het christendom wordt na Jezus’ dood erg populair. De open leer zonder discriminatie van volk of stand trekt mensen aan. Eerst verzetten de Romeinen zich hevig, keizer Nero vervolgt christenen zelfs. Op feestdagen zitten de arena’s vol met juichende mensen die kijken hoe christenen verscheurd worden door wilde dieren. Ook sommige latere keizers vervolgen christenen.

Maar uiteindelijk is er geen houden meer aan. In 311 na Christus erkent het Romeinse rijk het christendom, al worden de aanhangers daarna nog steeds vervolgd. In 381 wordt het christendom de staatsgodsdienst van het Romeinse rijk.

Schilderij van Henryk Siemiradzki over de vervolging van christenen door de Romeinen.

Welke vormen van christendom zijn er?

De helft van alle christenen in de wereld is rooms-katholiek. Hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk is de paus. Hij is bisschop van Rome en ook staatshoofd van Vaticaanstad. Volgens de katholieken is de paus plaatsbekleder van Christus op aarde. De huidige 266ste paus is paus Franciscus. De Argentijn staat bekend om zijn nederige levensstijl, betrokkenheid bij de armen en tolerantie.

Nederlanders bezoeken de paus in Vaticaanstad. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Ruim een derde van alle christenen is protestants. Het protestantisme komt op in de zestiende eeuw. De ‘ketters’ vinden dat de kerk te elitair is en zich te veel met macht en verrijking bezig houdt.  De rebelse predikant Maarten Luther benadrukt dat mensen leven van de genade van God en niet van hun eigen verdiensten. In 1566 veroorzaakt deze onvrede in Nederland de beeldenstorm.

De derde grote stroming is het oosters-orthodoxe christendom. Deze vorm ontstond in de elfde eeuw en wordt vooral aangehangen in Oost-Europa. Oosters-orthodoxe christenen hebben meer gemeen met katholieken dan protestanten, maar zij erkennen de paus niet. Hun leider is de bisschop van Constantinopel. Verder zijn er nog veel kleinere stromingen en substromingen.

Deel alinea

Wie is de duivel en wat zijn hemel en hel?

De duivel is de hoogste van alle engelen. Maar hij is jaloers en wil God zelf zijn, daarom werpt God hem uit de hemel. Christenen geloven dat de duivel – ook wel Satan genoemd – alle gevallen engelen leidt, demonen. De duivel wil Gods werk verwoesten. Hij is degene die Eva verleidt om van de verboden vrucht te eten. Satan is het kwade en God het goede.

Er zijn bevrijdingspastoren die beweren dat zij kunnen helpen bij het uitbannen van demonen.

Van oudsher geloven christenen dat God in de hemel woont en dat mensen na hun dood naar de hemel gaan of naar de hel. Wie in Jezus gelooft, gaat naar de hemel en wie dat niet doet of het verkeerde pad bewandelt, belandt in de hel, is traditiegetrouw de gedachtegang. Maar veel christenen geloven dat niet meer. Uit onderzoek door de EO en het Nederlands Dagblad blijkt dat slechts een kwart van de christenen in Nederland in de hel gelooft. Over de vraag waarom mensen in de hel belanden, zijn de meningen van christenen zeer verdeeld. Overigens gelooft wel een meerderheid in de hemel.

Per stroming en per gelovige verschilt erg hoe letterlijk de hemel, hel en de duivel worden opgevat.

Deel alinea

Het Laatste Avondmaal, door Leonardo da Vinci

Wat zijn de symbolen en rituelen van christenen?

Het kruis is het belangrijkste christelijke symbool. Jezus werd aan een kruis gehangen om te sterven, maar is daarna – zo geloven christenen – weer opgewekt uit de dood. Het kruis is dus een teken van hoop, het geloof in leven na de dood. Daarnaast is er het visje dat je soms achterop auto’s ziet.

© ANP

Het visje staat voor ‘Ichtus’, wat vis betekent in het Grieks, maar het is ook de afkorting van Iesous Christos, Theou Yios Soter. Deze Griekse tekst betekent ‘Jezus, Christus, Zoon van God, Redder.’

Deel alinea

De heiligste rituelen zijn de sacramenten. Om christen te worden moet je bijvoorbeeld gedoopt worden. Een dominee of priester giet dan water over het hoofd van een kind – maar in sommige stromingen ook een volwassene – en zegt ‘Ik doop je in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest’. Op zondag gaan veel christenen naar de kerk om te bidden, zingen en te luisteren naar een preek van een dominee of priester. De kerk beschouwen ze als het huis van God.

Deze kerk gaat met zijn tijd mee en organiseert en "Top 2000 dienst".

Wat voor kritiek krijgt het christendom?

Volgens een Amerikaans onderzoek vindt 72 procent van de ongelovigen dat kerkgangers hypocriet zijn. Christelijke leiders prediken over het navolgen van het voorbeeld van Jezus en vertellen hoe het ‘hoort’. Tegelijkertijd blijken zij vaak ook niet te deugen. Kijk naar de misbruikschandalenVanaf eind vorige eeuw komen veel gevallen van seksueel misbruik van kinderen door priesters naar buiten. Vooral jongens waren het slachtoffer. Zij waren misdienaar of zaten op een katholiek internaat. Dat misbruik speelde zich vooral af tussen de jaren vijftig en tachtig van de vorige eeuw, maar werd pas veel later op grote schaal bekend. Niet alleen het grootschalige misbruik is kwalijk, maar ook dat de Kerk het in veel gevallen in de doofpot stopte en ‘intern regelde’. Misbruikers werden niet gestraft, maar overgeplaatst naar een andere parochie of instelling waar ze gewoon doorgingen met slachtoffers maken. In Nederland doet een onafhankelijke commissie onder leiding van oud-politicus Wim Deetman onderzoek naar het misbruik tussen 1945 en 2010. De commissie concludeert dat tienduizenden kinderen in Nederland slachtoffer waren. Overigens zijn de misbruikcijfers in niet-katholieke internaten en instellingen ongeveer net zo hoog. in de katholieke kerk, maar ook naar gewone gelovigen die op zondag in de kerkbanken zitten, terwijl ze bijvoorbeeld wel een affaire met de buurvrouw hebben.

"Ik vind het een gedateerd sprookjesboek." De rest van het gesprek zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Verder vinden veel mensen het christendom ouderwets en intolerant: in veel stromingen is geen ruimte voor homoseksualiteit of seks voor het huwelijk. En dan zijn er nog de conservatieve standpunten wat betreft euthanasie en abortus. Sommigen noemen het geloof vrouwonvriendelijk. Hoewel de meeste christenen met hun tijd zijn meegegaan en een stuk moderner denken, staat in de Bijbel dat vrouwen moeten zwijgen en gehoorzamen aan de man. In de katholieke kerk mogen alleen mannen priester worden. En het is de schuld van Eva – de eerste vrouw op aarde – dat wij het paradijs uit gestuurd zijn.

Is de Bijbel een vrouwonvriendelijk boek? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Zijn er ook christenterroristen?

Hoewel christenen geloven dat God liefde is en Jezus tegen geweld was, hebben ze zich in het verleden enorm misdragen bij het opleggen van hun geloof aan anderen. De kruistochten in de middeleeuwen waren zeer gewelddadig, zo werden in 1099 in naam van God ongeveer 20.000 inwoners van Jeruzalem afgeslacht. Tijdens de kolonisatie zijn lokale culturen uitgeroeid ten bate van het christendom. Tegelijkertijd hebben christelijke missionarissen ook vele ziekenhuizen en scholen opgezet in andere werelddelen en doen ze tot op de dag vandaag ontwikkelingswerk in arme landen.

Een missionaris doopt een lokale bewoner in Brazilië, rond 1910.

Deel alinea

Ook onderling hebben christenen het nodige bloed vergoten, zoals bij de burgeroorlog in Noord-Ierland tussen katholieken en protestanten. Wereldwijd zijn er verschillende terreurgroepen en individuele aanslagplegers die zich als christelijk identificeren. Anders Breivik, de Noor die 77 mensen doodschoot, omschreef zichzelf als een christelijk kruisvaarder. En de racistische Ku Klux Klan in de Verenigde Staten noemt zich christelijk.

Brandpunt zoekt uit wat er nog over is van de Ku Klux Klan. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

In Amerika zijn er meerdere fundamentalistische christelijke organisaties, die bijvoorbeeld abortusartsen vermoorden. Maar een hele grote christelijke terreurorganisatie is er niet. Van al het eerder genoemde geweld kun je je afvragen in hoeverre dat christelijk was, en niet eerder politiek, cultureel of individueel. Maar dat geldt voor alle misdaden die uit naam van een geloof worden gepleegd. Christenen zijn zelf in alle tijden vervolgd en nu nog in bijvoorbeeld Azië en Afrika. Het is de meest vervolgde religie ter wereld en volgens de ‘Ranglijst christenvervolging’ wordt dat alleen maar erger, met name in landen als Noord-Korea en Irak.

"Je mag nooit een onschuldige doden: ook geen ongeborenen." De hele aflevering zien? Kijk op NPOStart.

Hoe christelijk is Nederland nog?

De helft van onze bevolking is naar eigen zeggen religieus, maar de meesten van hen gaan niet naar de kerk. “Nederland is God kwijtgeraakt”, concludeert de KRO na een onderzoek in 2016 waaruit blijkt dat 82 procent van de Nederlanders (bijna) nooit in de kerk komt. Duizenden kerken sluiten de komende jaren de deuren omdat er op zondagen amper meer iemand is.

Welvaart en wetenschap zijn volgens Andries Knevel de belangrijkste redenen voor de afname van het aantal kerkgangers. De rest van het gesprek zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Toch is en blijft de Nederlandse cultuur sterk gebaseerd op de christelijke traditie. Hoe wij omgaan met onze doden bijvoorbeeld: een uitvaart na drie tot zes dagen, een kist met de dode en kaarsen bij de dienst. We hebben nog steeds christelijke scholen, omroepen, politieke partijen en welzijnsorganisaties. En natuurlijk Sinterklaas, een van oorsprong christelijke heiligeHeiligen zijn voorbeeldige christenen die na hun dood heilig zijn verklaard. Katholieken vereren heiligen en wenden zich tot hen bij problemen. De belangrijkste heilige is Maria, moeder van Jezus. We vieren in delen van het land nog steeds Sint Maarten op 11 november, de dag dat bisschop Maarten overleden is. En in heel het land vieren we Sinterklaas, die gebaseerd is op Sint Nicolaas, de bisschop van Myra (Turkije) die later beschermheilige van kinderen werd. De paus verklaart nog steeds soms iemand heilig, zoals in 2017 twee kinderen uit Portugal aan wie honderd jaar geleden Maria zou zijn verschenen. .

Het Sinterklaasverhaal is gebaseerd op de leven van de bisschop Nicolaas van Myra.

We vieren – of zijn in elk geval vrij met – christelijke feestdagen. Met Kerstmis, Pasen en Pinksteren hoeven Nederlanders niet te werken. In de tijd voor Pasen luisteren duizenden Nederlanders in concertzalen en kerken naar de Matthäus Passion, het muziekstuk dat Bach schreef over de lijdensweg van Jezus.

De Matteüspassie is gecomponeerd door Bach. Het muziekstuk vertelt het verhaal van het lijden en sterven van Jezus.

Wat is inspirerend aan Jezus?

Jezus vond het allerbelangrijkst: Heb God lief boven alles en uw naaste (de medemens) als uzelf. Het christendom draait voor een groot deel om het helpen en niet veroordelen van anderen. Naastenliefde dus. Veel christenen proberen het voorbeeld van Jezus te volgen. Zo doneren gelovigen in Nederland meer dan niet-gelovigen: uit onderzoek door TNS NIPO in 2011 blijkt dat Bijbelgetrouwe christenen gemiddeld 69 euro per maand aan goede doelen geven, waar dat voor de gemiddelde Nederlander 16 euro is. Ook doen kerkleden meer vrijwilligerswerk. Het Leger des Heils is een kerkgemeenschap die daklozen en verslaafden helpt. Kerken verzetten veel welzijnswerk zoals ziekenbezoek, jeugdwerk en voedselhulp.

Predikant Wim Aanen geeft advies aan zzp'ers met schulden.

Het christendom geeft mensen houvast, een gemeenschap waar ze samen met anderen geïnspireerd worden om het juiste te doen. Tegelijkertijd kan het ook, zoals elke vorm van religie, aanzetten tot oordelen over anderen. Bijbelwetenschapper Sam Janse meent in Trouw: “Religie, zeker in zijn monotheïstische vorm, kan een mens tot afschuwelijke, terroristische daden brengen, maar religie kan mensen ook tot grote daden van naastenliefde en opoffering voeren.

Deel alinea

In het kort:

  • Jezus leeft tweeduizend jaar geleden in het gebied dat nu Israël is. Hij is een charismatische profeet die door het land trekt en vertelt over het Koninkrijk van God.

  • De Romeinen veroordelen Jezus tot de dood door kruisiging. Christenen geloven dat Jezus’ dood een offer is: hij stierf voor de zonden van de mens.

  • Het christendom wordt na Jezus’ dood erg populair. De Romeinen vervolgen christenen aanvankelijk, maar roepen het christendom uiteindelijk tot staatsgodsdienst uit.

  • De helft van alle christenen in de wereld is rooms-katholiek. Een derde is protestants en de laatste grote stroming is het oosters-orthodoxe christendom.

  • Het christendom draait om naastenliefde: het helpen en niet veroordelen van anderen. Veel christenen proberen het voorbeeld van Jezus te volgen.

  • Toch is er kritiek: het christendom zou ouderwets, intolerant en vrouwonvriendelijk zijn. In het verleden hebben christenen zich misdragen bij het opleggen van hun geloof aan anderen.

Deel dit venster

collection

Wereldreligies

Weet meer over de grote wereldreligies: het jodendom, het christendom, de islam, het hindoeïsme en het boeddhisme.